คำแนะนำมารดาภายหลังการคลอดบุตร
ปัญหาในการดูแลบุตรแรกคลอด
ปัญหาที่พบบ่อยในวัยทารก
การเปลี่ยนแปลงหลังฉีดวัคซีน บีซีจี
การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่
เมื่อแม่ต้องกลับไปทำงาน

แบบประเมินพัฒนาการลูกน้อย
วัยแรกเกิด – 5 ปี

คำแนะนำมารดาภายหลังการคลอดบุตร

       ระยะหลังคลอด ได้เป็นระยะที่อวัยวะต่างๆโดยเฉพาะอวัยวะสืบพันธุ์ มีการเปลี่ยนแปลงเพื่อ
กลับสภาพเดิมเหมือนก่อนตั้งครรภ์ ใช้เวลาประมาณ 6-8 สัปดาห์ การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนี้
เป็นไปได้เองโดยธรรมชาติแต่ถ้ามารดาปฏิบัติตัวไม่ถูกต้องอาจทำให้เกิดการผิดปกติได้ เช่น
การติดเชื้อหลังคลอด การตกเลือดหลังคลอด เป็นต้น

การแนะนำทั่วไปสำหรับมารดา

      1. การพักผ่อน ควรพักผ่อนมากๆใน 2 สัปดาห์แรก ตอนบ่ายควรนอนพักประมาณ 2 ชั่วโมง
      2. การทำงาน 2 สัปดาห์แรกควรพักผ่อนอยู่กับบ้าน ห้ามทำงานหนัก ภายหลังคลอด 2 สัปดาห์ไปแล้วให้ทำงานบ้านเหมือนเคยแล้วค่อยๆเพิ่มขึ้นที่ละน้อยจนเมื่อครบ 6 สัปดาห์หลังคลอดสามารถทำงานได้ตามปกติ
      3. อาหารควรรับประทานอาหารที่มีคุณภาพสูงและปริมาณมากกว่าในระยะตั้งครรภ์ เพื่อส่งเสริมให้ร่างกายแข็งแรงและผลิตน้ำนมได้เพียงพอ อาหารที่มารดาหลังคลอดควรรับประทานได้แก่
          - เนื้อสัตว์ ถ้าไม่รับประทานเนื้อสัตว์ให้รับประทานพวกถั่วต่างๆ แทน
          -ไข่อย่างน้อยวันละ 1 ฟอง
          - นมควรดื่มวันละ 2-3 แก้ว
          - ผักทุกชนิด
          - ผลไม้ทุกชนิด
          - ดื่มน้ำมากๆอย่างน้อยวันละ 6-8 แก้ว
            อาหารที่ควรงด คือ อาหารรสจัด ของหมักดอง ของมึนเมา ยาดองเหล้า น้ำปูเลย ไม่ควรซื้อยามารับประทานเอง เพราะยาบางชนิดสามารถผ่านทางน้ำนมได้นอกจากจะมีอันตรายต่อมารดาแล้วมีผลต่อทารกด้วย
      4.การรักษาความสะอาด
          - ร่างกายทั่วไป ถ้าไม่มีแผลผ่าตัดหน้าท้องให้อาบน้ำได้ตามปกติ ไม่ควรแช่ในอ่างอาบน้ำหรือแม่น้ำลำคลอง เพราะเชื้อโรคอาจผ่านเข้าไปในโพรงมดลูกได้เนื่องจากปากมดลูกยังปิดไม่สนิท ควรอาบน้ำวันละ 2 ครั้ง สระผมสัปดาห์ 2-3 ครั้ง ตัดเล็บให้สั้นและรักษาให้สะอาด เสื้อผ้าต้องสะอาดอยู่เสมอ
          - เต้านมและหัวนม ควรล้างให้สะอาดขณะอาบน้ำและเช็ดด้วยน้ำต้มสุกทุกครั้งก่อนและหลังให้นมบุตร โดยเริ่มต้นเช็ดบริเวณหัวนมก่อนแล้ววนออกไปข้างนอกจนรอบลานนมและเต้านม ควนสวมยกทรงที่สะอาดและมีขนาดพอดีพยุงเต้านมไว้เสมอ
          - อวัยวะสืบพันธุ์ ควรทำความสะอาดด้วยน้ำสบู่และล้างตามด้วยน้ำสะอาดทุกครั้งที่อาบน้ำและหลังถ่ายปัสสาวะอุจจาระเพราะมีน้ำคาวปลาไหลอยู่ตลอดเวลาในรายที่มีแผลฝีเย็บให้ทำความสะอาดด้วยวิธีเดียวกัน ถ้าแผลบวมหรืออักเสบมีการติดเชื้อต้องดูแลเป็นพิเศษใช้ผ้าอนามัยที่สะอาดและเปลี่ยนทุกครั้งที่รู้สึกชุ่มมาก
      5. การร่วมเพศ ควรงดในระยะ 6 สัปดาห์แรกหลังคลอดหรือจนกว่าจะได้มาตรวจร่างกายภายหลังคลอดแล้ว
      6. การมีประจำเดือนในรายที่ไม่ได้เลี้ยงลูกด้วยนมมารดาประจำเดือนครั้งแรกจะมาภายใน 6 สัปดาห์หลังคลอด ส่วนรายที่ให้บุตรดูดนมตนเอง ประจำเดือนอาจจะมาช้ากว่านี้หรือบางคนที่ได้ได้คุมกำเนิดอาจจะตั้งครรภ์ต่อไปโดยไม่มีประจำเดือนมาเลยก็ได้
      7. การวางแผนครอบครัว ควรปรึกษาสามีเกี่ยวกับจำนวนบุตรที่ต้องการ จำนวนที่เหมาะสมคือประมาณ 2-3 คน ถ้าต้องการมีบุตรอีกควรรอให้บุตรมีอายุ 2 ขวบ จึงค่อยเริ่มตั้งครรภ์ต่อไป ระหว่างนี้การคุมกำเนิดแบบชั่วคราวซึ่งมีให้เลือกหลายวิธีได้แก่ สำหรับการใช้ยาเม็ดคุมกำเนิดควรเลือกชนิดที่ไม่ทำให้น้ำนมแห้งถ้ามีบุตรเพียงพอแล้ว หรือทำหมันซึ่งอาจทำหมันเปียกเป็นวิธีทำได้ง่ายและสามารถทำได้ทันทีหลังคลอด
      8. ด้านจิตใจ พยายามทำจิตใจให้สบาย ไม่ควรวิตกกังวลมากเกินควร เพราะจะทำให้สุขภาพทรุดโทรม จำนวนน้ำนมอาจลดน้อยลงไม่เพียงพอสำหรับเลี้ยงทารก
      9. ปัญหาที่เกิดขึ้นและวิธีแก้ไข
          - อาการคัดตึงเต้านมเกิดได้ 2 ระยะ ระยะแรกเป็นระยะที่มีน้ำนมเหลืองคั่งยังไม่มีน้ำนมจริงระยะนี้เต้านมจะขยายใหญ่ขึ้น คัดตึง ปวดและอาจมีไข้ต่ำๆ ได้ แก้ไขโดยการให้ทารกดูดนม ให้ประคบเต้านมด้วยน้ำอุ่นแนะน้ำเย็นสลับกัน ถ้าปวดมากรับประทานยาแก้ปวดตามคำสั่งแพทย์ได้ สำหรับระยะที่ 2 เป็นระยะที่ต่อมน้ำนมทำงานเต็มที่เกิดอาการคั่งของน้ำนมจริง อาการคัดตึงจะไม่มากเท่าระยะแรก แก้ไขโดยการให้ทารกดูดและบีบน้ำนมทิ้งให้หมดเต้านมหลังทารกอิ่มแล้ว
          - อาการปวดมดลูก จะปวดเป็นพักๆ เนื่องจากการหดรัดตัวและคลายตัวของมดลูกยืดขยายมาก มีประวัติคลอดยากหรือมีเศษรกค้างในโพรงมดลูก อาการปวดมดลูกจะเพิ่มขึ้นขณะให้นมทารก จะบรรเทาได้โดยนอนคว่ำใช้หมอนรองใต้ท้องน้อยรับประทานยาแก้ปวดตามคำสั่งแพทย์และควรออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
          - อาการท้องผูก ป้องกันและแก้ไขโดยดื่มน้ำมากๆ วันละ 8-10 แก้ว รับประทานอาหารที่มีกาก เช่น ผัก ผลไม้ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ฝึกหัดการขับถ่ายให้เป็นเวลาและไม่ควรซื้อยามารับประทานเอง
          - น้ำคาวปลาเกิดจากการที่รกลอกตัวในโพรงมดลูกปกติสีจะจางลงและไหลน้อยลง จะหมดไปเมื่อครบ 2 สัปดาห์บางคนอาจนานกว่านี้แต่ไม่ควรเกิน 4 สัปดาห์ ถ้าน้ำคาวปลาเป็นสีแดงสดติดต่อกันตั้งแต่ 10 วันขึ้นไปออกจำนวนมาก มีเศษรกมีก้อนเลือดปนออกมาหรือมีกลิ่นเหม็นเน่า ควรปรึกษาแพทย์โดยเร็ว
          - มีไข้ภายหลังคลอด อาจเกิดจากการติดเชื้อหลังคลอดควรรีบปรึกษาแพทย์ด่วน
          - มีอาการปวดศีรษะอย่างรุนแรง ตาพร่ามัว ซึ่งเป็นอาการของโรคพิษแห่งครรภ์ ที่อาจเกิดขึ้นได้ในระยะหลังคลอดควรรีบปรึกษาแพทย์
      10. การนัดตรวจหลังคลอดเมื่อครบ 6 สัปดาห์เพื่อการกลับคืนสู่ปกติของอวัยวะสืบพันธุ์ ตรวจมะเร็งปากมดลูกและเริ่มต้นการคุมกำเนิด การมาตรวจตามเวลาที่นัด ส่วนสถานที่ที่สามารถไปรับบริการได้ ได้แก่ โรงพยาบาล สถานีอนามัย สำนักงานผดุงครรภ์และคลินิกต่างๆ เป็นต้น
      11. การรับใบเจ้งเกิด ทางโรงพยาบาลจะออกใบมอบอำนาจการรับใบเจ้งเกิดให้นำใบนี้พร้อมบัตรประจำตัวประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน ในทะเบียนสมรส ไปขอสูติบัตรที่อำเภอแม่ริม
หลังจากได้รับสูติบัตรแล้วให้แจ้งย้ายเข้าทะเบียนบ้านของตนให้ถูกต้องด้วย การแจ้งเกิดของทารกต้องทำภายใน 15 วันหลังคลอดถ้าช้ากว่านี้ถือว่าผิดกฎหมายต้องถูกปรับ

** เอกสารรับสูติบัตรลูกที่คลอด

      1.  บัตรประจำตัวประชาชนฉบับจริงของ  บิดา  มารดาและเด็ก
      2.  สำเนาทะเบียนบ้านฉบับจริงที่มีชื่อของบิดา  มารดาเด็ก
      3.  ทะเบียนสมรส  (กรณีที่ยังไม่ได้เปลี่ยนนามสกุล)
      4.  ตั้งชื่อเด็กให้เรียบร้อย

 

 

copyright © 2008 : ศูนย์เทคโนโลยีและการสื่อสาร โรงพยาบาลนครพิงค์ จังหวัดเชียงใหม่